Column: Een treurig fietsenrek en hoe Afrika al eeuwen misbruikt wordt

Ik kan me het nog goed herinneren. In 2017 verscheen op Internet een onderzoek naar de meest treurige Chinees in Nederland(1). En jawel, op nummer 1 stond Happy Garden aan de Bellevue in Renkum.

Wij; man, vrouw, drie kinderen waren geschokt. De argumentatie was zoiets als; ‘De traditionele uitstraling van het pand, hier en daar bladderende verf, de naam ‘Happy Garden’, maar vooral het fietsenrek met Heineken logo doet vreselijk ouderwets en treurig aan. Ze gaan niet met de tijd mee!’

Wij waren beledigd. Want elke zaterdag bestelden we bij Happy Garden ‘menu A of menu B zonder sambal’ en parkeerde ik mijn fiets met grijze fietstassen in het nostalgische hek om de Foe Yong Hai op te halen. Soms nog even kijken naar de gapende goudvis in het aquarium, snel een roddelblad doorbladeren, andere bekenden in de wachtruimte groeten en dan toch met een extra zak kroepoek naar huis waar vrouw en kinderen smachtend wachtend aan de gedekte tafel zaten. We waren blij met de Happy Garden. De Chinese vrouw herkende ons in de oergezellige winkelstraat van Renkum en we groetten elkaar altijd vriendelijk. Overigens deden de Italiaan, de frietboer en de slager dat ook, wat aangeeft dat we toen nog niet aan biologisch-vegetarisch-weight watch menu’s deden, maar dat is een ander verhaal.

In 2019 ging de zaak dicht, we weten niet waarom, maar asjeblieft geen kwaad woord over ‘onze Chinees’! Ik heb nog geprobeerd dat fietsenrek te kopen om bij ons Voedselbos Droevendaal bij de Wageningen Universiteit te zetten. Tenslotte is een voedselbos ook een Happy Garden. Maar ik was te laat; een yoga lerares uit Renkum was mij voor.

Ik was me toen niet bewust welke impact China als land heeft op de geopolitiek van nu. Maar daar ben ik snel achter gekomen. We zijn net verhuisd naar Nairobi. Ik rij, met een Uber taxi, regelmatig over de Expressway die dwars door deze wereldstad gaat. Het zijn moderne tolwegen: je nummerplaat wordt gescand en de tol wordt direct van je bankrekening afgeschreven. Heb je geen tegoed meer dan blijft de slagboom dicht.

Maar dat moderne is eigenlijk niet zo bijzonder. Wat wel bijzonder is, is de bouwstijl van de tolpoorten (tekst gaat verder na afbeelding)

De licht gebogen daklijnen, uitlopend naar een punt, de uitgebreide verlichting, de rijkversierde pilaren; ze deden me, op een of ’t andere manier aan het, ook al voormalige, Chinese restaurant in Breukelen langs de A2 denken. Ik vroeg verbaasd aan de Uber-man: ‘Zijn die tempels gebouwd door Chinezen?’ ‘Ja’, wist de chauffeur onmiddellijk. Mijn onderlip, met verbazing-orgaan, viel. ‘Hè’, slaakte ik stomverbaasd uit. ‘Waarom, het is toch gewoon een slagboom met een e-betaalautomaat’? ‘De chauffeur: ‘Ja maar de Chinezen wilden het zo, zij hebben de Expressway, 27 km lang, aangelegd en wilden zulke tolpoorten’.

Op de felverlichte tolpoort stond zelfs de tekst; 高速公路, wat, een beetje treurig wel; ‘Expressway’ betekent. Dat hebben de Kenianen er toch maar afgehaald. De weg kostte Kenia 88 biljoen Shilling (ca. 700 miljoen euro) maar China heeft wel bedongen dat de tol 27 jaar lang voor China is. Ik schat dat dat wel uit kan.

Ook de spoorlijn van Nairobi naar de kustplaats Mombasa (500 km) en de haven is aangelegd door China. En in de krant ‘EastAfrican’ van 7 februari lees ik dat Chinese bedrijven in 17 kustplaatsen in Oost-Afrika, van Soedan tot Mozambique, de havens en de wegen en spoorlijnen ernaartoe, aan het herstellen zijn. Het is een win-win situatie zeggen ze: ‘Afrika krijgt een betere infrastructuur en wij hebben toegang tot voedsel en mineralen voor ons volk in China. Om nog extra goodwill te kweken heeft China ook een nieuw voetbalstadion in Nairobi gebouwd, het Talanta stadion met plek voor 60.000 mensen omdat in 2027 de Africa Cup of Nations o.a. in Kenia gespeeld wordt.

Alsof het nog niet genoeg is: er zijn al drie grote ‘China-malls’ gebouwd in Nairobi, grote winkelcentra met alleen maar Chinese spullen, een soort giga Actions.

In Ghana eenzelfde verhaal. Ook hier heeft China in 2008 in Tamale, Noord-Ghana, waar ik 7 jaar gewoond heb, een stadion gebouwd, ook voor de Africa Cup of Nations die toen in Ghana gehouden werd. Een kort onderzoekje op internet leerde mij dat sinds 1958 China een stadion-diplomatie heeft, vooral om goodwill te kweken en krediet op te bouwen. Er zijn inmiddels 150 stadions gebouwd over de hele wereld waarvan 90 in Sub-Sahara Africa (2).

Ik heb er dus twee gezien. Het stadion van Tamale heb ik, in 2023, zelfs met mijn gezin bezocht. Het lag er wat treurig bij. Ramen kapot, deuren hangend in de kozijnen, gras waar een geit nog niet op zou willen grazen, bladderende verf, het fietsenrek ontbrak. We concludeerden: ‘Leuk maar wat een enorme geldverspilling’.

Toen wij in Tamale woonden hadden we contact met FC Jisonayilli, een voetbalclub in een klein dorp vlakbij waar wij woonden. Op een dag kwam er een delegatie bestaande uit de Chief, zijn gedeputeerde en de voorzitter van de voetbalclub ons een brief overhandigen. Het was een verzoek om hulp. Ze hadden dringend ballen, schoenen en shirts nodig, anders zou het doel van de club onbereikbaar blijven.

Dat doel was: ‘To produce players for the international soccer market’. We hebben contact gelegd met SC Hoevelaken dat toen speelde in de vierde klasse van het district West I. Onze neef Peter speelde daarin. Hij kwam met 3 vrienden en tassen vol schoenen, shirts, ballen en een fluitje bij ons op bezoek en hebben de spullen afgeleverd bij de Chief. Er moest natuurlijk direct gevoetbald worden: Nederland met 6 mensen tegen een leger van kleine en grote Ghanese jongens en meiden, dus verlies was onvermijdelijk maar het was een groot groot feest. Neef en vrienden werden gehuldigd met een traditionele smock en de toekomst voor FC Jisonayilli leek gebeiteld!

De jongens van FC Jisonayilli droomden ervan om bij Real Tamale United te gaan spelen en de meiden bij de Savannah Ladies. In dat nieuwgebouwde stadion in Tamale. Als springplank voor Manchester United of Real Madrid. Ik probeer me in te beelden hoe het moet zijn om in zo’n groot leeg stadion te spelen. Misschien zagen ze al de volle tribunes van Old Trafford of van het Bernabeu, van roem en rijkdom genietend, weg uit de droge en werkloze savanne van Noord-Ghana.

De enkele enkeling die het wel redt en voetbalcarrière maakt in Europa dankt na een doelpunt daarvoor dan ook heftig met twee armen in de lucht, God voor zijn ongekende goedertierenheid. Maar 99% van de jeugdige voetballertjes blijft achter met kapotte dromen.

Chinese bedrijven zijn op dit moment in heel Noord-Ghana bezig om cassave wortels op te kopen van boerenfamilies. Toevallig zag ik op mijn bezoek in november 2025 rijen motorbakfietsen volgeladen met cassave staan te wachten op Chinese kopers (tekst gaat verder na afbeelding).

Ze kopen de cassave voor iets meer dan de lokale marktprijs waardoor het aanbod groot is want bijna alle huishoudens in Noord-Ghana hebben geld nodig voor onderwijs, gezondheidzorg, transport enz. Dat heeft als gevolg dat het aanbod van cassave op lokale markten kleiner wordt en dus stijgen de prijzen. Cassave is het voedsel voor de armen, die nu dus meer geld kwijt zijn aan het kopen van voedsel. Of het niet meer kunnen kopen.

Ook dat doet China in meerdere Afrikaanse landen, o.a. in Nigeria, Mozambique, en Congo (3).

Ik dacht aan de uitspraak van Geert Wilders in het verkiezingsdebat van 28 oktober 2025: ‘Miljoenen Nederlanders hebben moeite om hun boodschappen te betalen’. Om dat probleem op te lossen, stelde hij voor om de BTW op boodschappen op te heffen. Dat zou je kunnen compenseren door ontwikkelingshulp af te schaffen. Dan hebben ze misschien iets meer honger in Afrika, maar hier niet’.

Daar word ik nu echt treurig van. Populisten varen er wel bij en China rooft voedsel en mineralen uit heel Afrika voor hun eigen bevolking en tech-industrie.

China is niet de enige grootmacht die met bewust beleid Afrika leegrooft. De VS doet van harte mee. Op 4 februari 2026 waren 50 Afrikaanse landen aanwezig in Washington op de Critical Mineral Summit(4) onder leiding van Marco Rubio. De VS wil graag met deze landen transparante handelsketens op bouwen in de mijnbouwsector om goede banen, wegen en spoorlijnen aan te leggen en om illegale mijnbouwbedrijven op te rollen. Wat China en de VS doen is kolonialisme in een nieuw jasje.

Tja, West Europese landen hebben dat al sinds Columbus in 1492 gedaan. Toen begon het oude kolonialisme. De eerste grote internationale multinationals ter wereld, de Verenigde Oost-Indische Compagnie en de West-Indische Compagnie hebben van 1602 tot 1799 Afrika beroofd van menskracht en grondstoffen. Meerdere keren heb ik het Nederlandse Fort Elmina in Ghana bezocht en de gruwelijk-treurige verhalen aangehoord over de Nederlanders die slaven ruilden tegen kraaltjes en later tegen geweren en buskruit.

Ik zie nog steeds de speciale trap en het luik waar de Gouverneur van de WIC, vrouwelijke slaven uit de kerker liet komen, ze liet wassen, ze met geurige olie in liet wrijven want drek, zweet en vuil was je niet in een wasbeurt weg, en ze dan misbruikten. Als ontdekt werd dat ze zwanger en nog niet verkocht waren, werden ze uit de kerkers gehaald en mochten ze hun kind baren in het fort. Ik weet niet wat er met de vrouwen daarna gebeurde, wel dat de kinderen opgevoed werden en ingezet werden als bewakers van de slaven in de kerkers. In Ghana kom je nu nog steeds ‘zwarte Nederlanders’ tegen met de naam Bartels of Van Dyck, de Graft, de Heer, Vroom, de Veer of van der Puye.

Maar wat gebeurde er als ze zwanger werden en toch op een slavenschip naar plantages in Brazilië of Virginia vervoerd werden? Kregen ze dan hun kind ergens midden op de oceaan in de overvolle buik van een slavenschip? Wat hebben we toch als witte mens ontzettend veel ellende toegebracht aan de zwarte mens. Waarom toch?

Basil Davidson, een Brits historicus geeft een reden. Hij haalt in zijn boek ‘Afrika, een groots Continent’ het schrijfwerk van de Schotse filosoof David Hume uit 1750 aan: ‘Ik ben geneigd de negers van nature inferieur aan blanken te beschouwen. Uit hun midden is eigenlijk nooit een beschaafde natie voorgekomen, noch een individu dat in daad of denken op de voorgrond trad. Bij hen geen knap bedachte producten, geen kunsten, geen wetenschappen’.

Je gevoel krimpt ineen als je dit leest. En, 270 jaar later, behandelen we Afrikanen nog steeds niet op een gelijkwaardige manier als we witten mensen behandelen.

Vanaf de jaren 60 werden de koloniën onafhankelijk. De enige manier waarmee ze geld konden verdienen voor de opbouw van hun land, was door te gaan met de teelt van export gewassen zoals koffie, thee, suikerriet, cacao en rubber waardoor er te weinig grond overbleef om voedsel te verbouwen voor de eigen bevolking. De eerste regeringen van Kwame Nkrumah in Ghana of Julius Neyerere in Tanzania wilden het beste voor hun eigen volk, maar al gauw ontwikkelde de volgende presidenten zich tot dictators die met corrupte politici, vaak in Europa of de VS opgeleid, niet direct de ontwikkeling van hun mensen nastreefden. De gewone Afrikanen leiden nog steeds.

En nu staan China en de VS klaar om ‘Afrika te helpen ontwikkelen’, met nieuwe havens, goede wegen en goede spoorverbindingen. Met als uiteindelijk doel om snel voedsel en mineralen voor hun eigen bevolking en high-tech industrie te hebben.

Geen wonder toch dat Afrikanen hun toekomst in Europa zoeken? Maar Europa wil de emigranten niet, we willen wel de grondstoffen.

Behalve de Russen. Die rekruteren actief in heel Afrika jonge Afrikanen om naar Rusland te komen voor een goede baan. Eenmaal in Rusland worden ze gedwongen een 2 weekse opleiding te volgen en vervolgens gaan ze naar het front. Oekraïense militairen zeggen dat de Russen bewust dit soort soldaten laat afstormen op stellingen van de Oekraïners, alleen maar om uit te zoeken waar onze militairen staan opgesteld en om onze munitie uit te putten. Meat-Assaults, noemen ze dat.

Op 31 januari 2025 rapporteren Oekraïense autoriteiten dat Clinton Mogesa, 29 jaar, afkomstig uit Kenia, is omgekomen in een meat-assault. Hij had de paspoorten bij zich van twee andere gesneuveld Kenianen. Moderne slavernij.

(1) kakhiel.nl/posts/40318-de-15-minst-gezellige-chinese-restaurants-van-nederland

(2)  Valentin Lindlacher, 2025. China’s ‘‘StadiumDiplomacy’’on Local Economic Development in Sub-Saharan Africa. World Development 185 (2025) 106765

(3) Chinese Initiative to Enhance Cassava Cultivation in Africa, 2024, sustainablecassava.org/national-centre/news/China-News-24-05-2/

(4) The EastAfrican 14 February 2026, page 4-5

Kees heeft jaren columns geschreven voor het huisblad van de WUR (Resource) en voor Ekoland (het blad voor de biologische landbouwsector). Kees woonde 25 jaar naar volle tevredenheid in Renkum, was actief in het Dorpsplatform Renkum Heelsum en bij Boerderij Veld en Beek. 

Kees is pas verhuisd naar Nairobi, Kenia en wil graag blijven bloggen (eventuele reacties kunnen naar [email protected], ze worden dan naar Kees doorgestuurd).  

Renkum.nieuws.nl richt zich op berichtgeving op lokaal niveau. De bezoekersaantallen blijven stijgen, wat onder andere goed is voor de zichtbaarheid van onze adverteerders. Wil jij je naamsbekendheid vergroten?

Wij denken graag met je mee om de reclame-euro zo optimaal mogelijk te besteden. Door lokaal te adverteren op Renkum Nieuws tegen een concurrerende prijs! Neem contact op met Dolf Verschuren via de telefoon: 06 – 4025 3846 of mail: [email protected].

De nieuwsredactie is te bereiken via [email protected].