Column: Ongekende gevolgen van klimaatverandering

Er viel in de nacht van 6 op 7 maart maar liefst 160 mm regen hier in Nairobi, Kenya. Met als gevolg grote overstromingen. Mensen moesten tot over hun middel in smerig snelstromend water vol met rommel zichzelf en anderen redden.

Voor 69 mensen is dat niet gelukt. Zij zijn omgekomen tijdens de overstromingen. Er wordt getreurd, de Uber taxichauffeurs, die wij de dagen erna spreken en de werklui die op de Campus werken kennen allemaal wel iemand die verdronken of vermist is. Mensen geven direct de corrupte Keniaanse regering de schuld. Ze onderhouden de riolering niet, ze geven aannemers vergunning om dicht bij de Nairobi-rivier te bouwen zodat die geen ruimte meer heeft om water op te slaan.

Dat kennen we van Limburg, we zijn niet in Nederland niet echt beter.

Kenianen stoten gemiddeld per inwoner 400 kg CO2 per jaar uit. Nederlanders stoten 7500 kg CO2 per jaar uit. Dat is bijna 19 keer zoveel. De Klimaatverandering slaat toe. Je moet absoluut de Keniaanse regering achter de broek zitten maar in feite de Nederlandse regering 19 keer zoveel, want wij stoten de CO2 uit waar Kenianen last van hebben!

Het is niet alleen raak in Nairobi; in heel Oost-Afrika was het raak. De directe gevolgen van overstromingen zijn een ramp maar de indirecte gevolgen zijn wellicht veel groter. Het vuile water verspreidt ziekten die pas later naar voren komen als de pers verdwenen is. Ook malariamuggen vinden weer een plek om zich te vermenigvuldigen want er blijft overal wel water staan in poeltjes, emmers en potten, dakgoten enzovoorts.

Naast overstromingen is droogte een ander direct gevolg van klimaatverandering. Noord-Kenia lijdt er heftig onder. Als direct effect zijn er natuurlijk mislukte oogsten. Maar ook daar worden steeds meer grote indirecte gevolgen van bekend. Boeren, theeplukkers, politiemensen, schoolkinderen, bouwvakkers, wegenbouwers; 18 van de 58 miljoen Kenianen (31%) werken buiten. Dat zijn er net zoveel als de hele Nederlandse bevolking! De informele sector, zoals marktlui en straatverkopers, heet in het Swahili de ‘Jua Kali’ wat letterlijk ’Hete zon’ betekent. 72% van de Kenianen loopt naar hun werk. De temperatuur is sinds het begin van metingen in 1900 met 2.1° Celsius gestegen. Hittegolven zijn er vooral vlak voor het regenseizoen, het seizoen dat boeren hun shamba’s, hun akkers, bewerken.

Mijn weer-app vertelt me bijna elke dag dat de Uv-straling extreem is. De hemel is minder bedekt met wolken waardoor er meer Uv-straling op de huid van buitenwerkers komt. Men dacht dat de zwarte huid goed tegen zonnestraling kon. Dat is ook zo maar de Uv-straling is flink toegenomen. En een tubetje zonnebrandcrème kost meer dan een dagloon dus dat wordt niet gebruikt. Dat heeft als gevolg; huidverkleuringen, huidveroudering, zonneallergie en niet melanome huidkanker. Die laatste is echt zorgelijk. Omdat de huidkanker optreedt op plekken waar je het niet verwacht, bijvoorbeeld onder nagels, in handpalmen en voetzolen, wordt het vaak te laat ontdekt. Dat is niet direct dodelijk maar heeft wel ingrijpende gevolgen voor de gezondheid en kwaliteit van leven van vooral de minder bedeelden in Kenia. Met 18 miljoen potentiële patiënten legt dat een grote druk op de gezondheidszorg.

Klimaatverandering heeft niet alleen directe impact op opbrengsten van gewassen en indirect op ziekten van mensen. Het heeft ook invloed op de mentale gezondheid van o.a. vrouwen. Dat vertelt Sophia Wathne in het Rooted-Magazine van april 2025.

Zaadbedrijven, zoals Bayer, brengen zaden op de markt, gemaakt met genetische modificatie, waarvan ze zeggen dat ze, ondanks klimaatverandering, met de goede zorg (dat betekent het gebruiken van kunstmest en bestrijdingsmiddelen) veel meer produceren dan inheemse zaden. De Keniaanse overheid stond in 2022 toe dat deze bedrijven hun GMO-zaden, plus de kunstmest en bestrijdingsmiddel mochten verkopen aan Keniaanse boeren. Veel boerinnen, door voedselonzekerheid gedreven, namen het risico en sloten een lening af om deze zaden plus chemie te kopen.

Heel vaak komen de beloften van de zaadbedrijven niet uit, bijvoorbeeld door droogte of overstromingen en dan komen de vrouwen in een negatieve vicieuze cirkel terecht. Ze sluiten opnieuw een lening af om de vorige af te kunnen lossen en door te gaan met het gebruik van de GMO-zaden en chemie in de hoop dat het beter zal gaan in de toekomst. De bedrijven hebben ook een patent op het zaaizaad. Alleen zij mogen dat telen. Het is gepatenteerd. Boerinnen mogen geen eigen zaaizaad van de GMO-zaden gebruiken voor de volgende teelt. Dus moeten ze elk jaar nieuwe zaden kopen. Ik kan me voorstellen dat zaadbedrijven met een goede intentie zaden veredelen die een goede opbrengst geven, maar dat patent op zaaizaad, dat vermoordt bij mij die goede intentie volledig.

Ze misbruiken zo klimaatverandering en vrouwen. Ik noem dat grensoverschrijdend gedrag om winst te maken.

De Kenyan Peasants League (KPL) is een sociale beweging in Kenia die zich inzet voor de rechten van kleine boeren, veehouders en consumenten. De organisatie is onderdeel van de wereldwijde boerenbeweging La Via Campesina. Deze organisatie ziet de laatste jaren dat vrouwen die dergelijke leningen aangaan in een depressie komen, zich mislukt voelen als goede moeder en, nog erger, door hun mannen bedreigt en mishandeld worden. De KPL ziet zelfs het aantal zelfmoorden onder vrouwen toenemen.

Ze zijn daarom gaan protesteren tegen de toelating van GMO-zaden en tegen het gebruik van de bestrijdingsmiddelen die, kwamen ze tot de ontdekking, vaak verboden zijn in de EU, maar die deze bedrijven gewoon in het lening pakket opnemen. Ze zijn een rechtszaak begonnen tegen de overheid en ze hebben in maart 2025 bereikt dat de Keniaanse overheid het gebruik van GMO-zaden en de bijbehorende bestrijdingsmiddelen verbiedt. Een grote overwinning!

Maar de Peasants League wil meer. Ze willen dat de Keniaanse overheid het gebruik van inheemse zaden gaat promoten en onderzoek gaat doen naar het verbeteren van technieken die traditionele boeren al eeuwen gebruiken. Zoals composteren, mengteelten, pesticiden gemaakt van lokale planten.

Dat is natuurlijk tegen het zere been van GMO-, kunstmest- en bestrijdinsmiddelenbedrijven. Maar het is een eerste stap naar een eigen ontwikkelingspad die vrouwen hoop en onafhankelijkheid geven.

Klimaatverandering zorgt voor meer dan alleen maar stijgende temperaturen, overstromingen en droogte. De indirecte effecten zijn veel ingrijpender dan de directe effecten. Maar in onze huidige snelle manier van leven krijgen die indirecte effecten te weinig aandacht. Klimaatverandering werkt diep door in de bestaanszekerheid van alle mensen, maar armere mensen kunnen zich daar veel moeilijker tegen verzetten.

Dat zijn de ‘ongekende’ gevolgen van klimaatverandering. Ze zijn onbekend maar hebben een ongekende invloed op grote groepen mensen op deze wereld.

Kees heeft jaren columns geschreven voor het huisblad van de WUR (Resource) en voor Ekoland (het blad voor de biologische landbouwsector). Kees woonde 25 jaar naar volle tevredenheid in Renkum, was actief in het Dorpsplatform Renkum Heelsum en bij Boerderij Veld en Beek.

Kees is pas verhuisd naar Nairobi, Kenia en wil graag blijven bloggen (eventuele reacties kunnen naar [email protected], ze worden dan naar Kees doorgestuurd).

Renkum.nieuws.nl richt zich op berichtgeving op lokaal niveau. De bezoekersaantallen blijven stijgen, wat onder andere goed is voor de zichtbaarheid van onze adverteerders. Wil jij je naamsbekendheid vergroten?

Wij denken graag met je mee om de reclame-euro zo optimaal mogelijk te besteden. Door lokaal te adverteren op Renkum Nieuws tegen een concurrerende prijs! Neem contact op met Dolf Verschuren via de telefoon: 06 – 4025 3846 of mail: [email protected].

De nieuwsredactie is te bereiken via [email protected].