Ingezonden: Denis, de overlever

Het is ‘s avonds koud in Nairobi. 12 graden. We steken graag de open haard even aan, geen vergunning nodig hier.

Ik hak hout met Denis, een jonge vader van 26 jaar, die het hout van over de hele campus verzameld heeft. Het zijn takken, sloophout en een paar bovenbeen dikke boomstammen. Met een zaag en een groot hakmes, een zogenaamde cutlass, een ‘multitool’, waarmee je ook houtstammen kan splijten, de grond kan bewerken, mais kan zaaien, trossen bananen uit de boom kan hakken, dieren kan slachten en ja, waar je ook mensen mee kan vermoorden zoals gebeurd is in de genocide in Rwanda, gaan we het hout te lijf.

Ik heb behoorlijk ontzag voor die cutlass, maar Denis niet. Hij ziet mij de dikke stammen met de zaag aan stukken zagen maar dat duurt hem te lang. Hij pakt de stammen en met als zijn jonge kracht hakt ze in schoen lange openhaard stukken. De spaanders vliegen in het rond. Even later gevolgd door zweetdruppels. Ik vraag: ‘Heb je ontbeten?’ Denis: ‘Nee, geen geld meer. Ik heb eerst ontbijt voor mijn zoon en vrouw gekocht’.

Hij begint, zonder dat ik iets vraag, te vertellen: ‘Mijn zoontje, drie jaar oud, wordt heel vervelend als hij honger heeft, daar kan ik niet tegen, dan voel ik me een slechte vader. Gisteravond zat hij naar TikTok filmpjes te kijken op de mobiel van mijn vrouw. Na een poosje kreeg hij honger, maar toen mijn vrouw zei dat ie nog even moest wachten werd hij kwaad en zei: ‘Dat was gisteren ook al zo’, en smeet de mobiel weg.

De mobiel kwam ongelukkig terecht op de grond: het scherm was kapot. Denis: ‘Ik kon niet kwaad op hem worden. Het was mijn schuld. Ik had nog wat shillings in mijn broekzak. Dat gebruikte ik om voor hem avondeten en wat mandazi’s te kopen voor zijn ontbijt. Maar ja, ik weet niet hoe het vandaag moet!’ En ook niet hoe het later moet. Over 3 maanden gaat hij naar de kleuterschool, maar ik weet niet of ik genoeg verdien om schoolgeld te betalen’. Hij hakte met nog meer kracht op de stammen en takken.

Ik stond er een beetje verlegen bij, wist niet wat ik moest zeggen. Ik vroeg me af: Is dit nu armoe? Ik vroeg: ‘Dus jij en vrouw hebben geen ontbijt gehad vandaag?’ Denis: ‘We konden wat houtskool lenen van de buren en hebben een kop thee gezet met suiker’. Beschaamd dacht ik: ‘Nou die suiker is wel op met al die rake klappen op het hout’.

‘Wat ga je doen vandaag?’, vroeg ik. ‘Ik hoop dat ik nog een auto kan wassen hier op de Ilri-Campus en vanmiddag ga ik op de rotonde staan, net buiten de Campus, op de plek waar busjes stoppen en waar veel mensen zijn. Ik heb een weegschaal en voor 20 Shilling (15 eurocent) kunnen mensen zich laten wegen. Dan krijgen ze er ook nog een advies bij als ze af willen vallen’. Hoe absurd is dit, dacht ik. Door advies te geven over afvallen verdient hij wat geld om zijn zoontje te laten aankomen! ‘Als ik 20 mensen op een dag heb, kan ik avondeten voor ons drieën kopen. Op doordeweekse dagen lukt dat niet maar op zondag heb ik soms wel 50 mensen op mijn weegschaal. Ik heb zo een vaste klantenkring op gebouwd. Mensen vragen me ook of ik geen parfum wil verkopen’.

‘Parfum?’, vraag ik licht verbaasd, waarom dat? ‘Mensen gebruiken graag parfum en ze hebben geen tijd om een winkel te bezoeken want werken kost veel tijd, dus dan is het makkelijk als ze dat langs de straat kunnen kopen op weg naar huis. Zou je me een lening kunnen geven om een paar grote flessen parfum te kopen? Die kan ik dan in kleine flesjes door verkopen’.

Het hout was gehakt. In nog geen 30 minuten had hij met heel veel kracht, een berg hout verwerkt tot open haard stukken. Ik zit er vanavond warmpjes bij. Hij wilde z’n weegschaal gaan halen en naar de rotonde toe. Ik kon hem verleiden om te gaan zitten en bood hem een kop thee met een eetlepel suiker en brood met pindakaas aan. We gingen even rekenen wat een handel in parfum hem op kan leveren. De broodjes pindakaas waren op en de berekening kwam uit op 250 Shilling winst per dag. Het enige probleem was tijd. Hij moest een half uur reizen naar de parfumgroothandel en weer terug en die tijd zat hij dan niet op de rotonde.

Allerlei ideeën passeerden de revue: een autowasbedrijfje op de Campus, naast het wegen en parfum verkopen, ook nog met een rolmaat meten hoe lang mensen zijn (ook voor 20 Shilling), misschien met een bloeddrukmeter de bloeddruk meten van mensen (maar dat vraagt om een flinke investering). Hij had ooit van een vertrokken ILRI-expat, een digitale camera gekregen en wilde foto’s maken van mensen (50 Shilling) maar had geen kabeltje om de camera aan zijn mobiel te koppelen, de foto te bewerken en via Whatsapp te versturen. Ik leende hem 2000 Shilling voor de hele bubs en hij ging op pad.

De volgende ochtend probeerde ik hem te bellen. Dat mislukte. Hij kwam in de loop van de ochtend langs. ‘Yes! Het was gelukt! Hij had veel parfum verkocht en wel 10 foto’s gemaakt, vertelde hij enthousiast. ‘Maar, gisteravond, op weg naar huis, belde ik mijn vrouw om te zeggen dat ik 2000 shilling op zak had, kwam er een motorrijder langs scheuren en die jatte mijn mobiel uit mijn handen!’

Ik keek hem verbaasd aan en verwachte dat hij in huilen zou uitbarsten. Maar nee, hij was niet kwaad of teleurgesteld, in tegendeel, hij liet een grote glimlach zien. Monter zei hij: ‘Ik weet dat dat kan gebeuren. Ik ga vandaag een nieuwe mobiel kopen op afbetaling, 70 Shilling per dag, voor een jaar lang, ik kon eten kopen voor mijn vrouw en kind en ga gewoon door. Alles komt goed. God bless you voor de lening! Voordat hij weer naar de rotonde ging zei hij nog: ‘Nairobi is niet voor watjes maar voor overlevers!’ Ik zwaai hem bewonderend na. (tekst gaat verder na afbeelding)

’s Avonds staar ik in de likkende vlammen van mijn warme haardvuur. Ik kauw na op de hele gebeurtenis. Ik ken hier op de Campus zo 5-10 mensen die ook op dat dunne randje van net wel, net niet, kunnen overleven. Er moet niet een kind of een moeder ziek worden, of een ongeluk krijgen. Eén maaltijd per dag is heel gewoon. Liever bezuinigen op eten dan op je mobiele telefoon, want je sociale netwerk onderhouden is belangrijker dan drie maaltijden per dag hebben.

Zo kennen we ook Mary, een alleenstaande moeder met vier schoolgaande kinderen. Ze is ongeveer 30 jaar. Haar man heeft ze het huis uitgezet want die sloeg haar en haar kinderen. Geen contact meer mee. Ze redt het met een loon van 100 euro per maand als kindermeisje, 6 dagen in de week van 8 tot 19 uur. Maar hoe snap ik niet. 35 euro gaat op aan huur, 25 aan schoolgeld, 15 gaat naar de kerk, blijft er 25 euro over per maand, dat is minder dan 1 euro per dag voor haar en haar 4 kinderen voor eten, kleren, reizen, schoenen en om geld te sturen naar haar ouders op het platteland.

Ze haalt bij ons de lege plastic (cola) flessen op; 10 flessen kan ze inleveren bij een verse melktap en dan krijgt ze en halve liter melk voor terug; een kopje melk voor elk kind. Elke zondagavond komt ze even bij ons op bezoek om te praten en te lachen over het leven. We hebben diepe bewondering voor haar.

Even de harde cijfers. De Kenyaanse overheid zet de poverty-line op €1.60 per persoon per dag. Diezelfde overheid berekent ook dat 20-23 van de 55 miljoen Kenianen onder de armoedegrens leven, dat is 45 % van de bevolking. Van de 55 miljoen Kenianen zijn 10 miljoen tussen de 20 en 30 jaar. Zij zijn Generatie Z. Denis en Mary zijn een van hen. En 24 miljoen Kenianen zijn tussen de 0 en 20 jaar; de toekomstige generatie. In wat voor samenleving gaan zij leven? (tekst gaat verder na afbeelding)

Dinsdag 10 augustus 2027 zijn er verkiezingen. Iedereen houdt zijn hart nu al vast, hoewel het nog een jaar duurt. Gen Z pikt de armoede, de corruptie en de grote afstand tussen arm en rijk niet langer. De verkiezingen in 2007 koste 1100 mensen het leven, in 2013 vielen er 25 doden, in 2017 naar schatting 24 tot 67 doden. In 2022 verliepen de verkiezingen rustig.

Elke keer heeft Gen Z weer de hoop dat er een overheid komt die banen schept, die de gezondheidszorg verbeterd, de democratie recht doet. Maar de armoe wordt meer, de democratie brokkelt af, de inkomensongelijkheid is bizar, de klimaatverandering wordt niet aangepakt; geen verschil met Nederland! Gen Z wil een betere toekomst voor henzelf en voor Kenia

Armoede lijkt iets wat niet uit te roeien is. Hoe langer ik naar de vlammen kijk in mijn open haard hoe meer ik tot de conclusie kom dat armoede wel uit te roeien is. Armoede in Kenia en ook armoede in Nederland, hoewel de heftigheid van armoede in Kenia van een andere orde is dan die in Nederland, is het resultaat van het politieke en economische systeem in Afrika en Europa. We hebben daar eeuwen geleden al voor gekozen! We kunnen ons ook niet voorstellen dat we een andere economie kunnen opzetten.

Dat komt omdat we ‘gemarineerd zijn’ in het kapitalisme, al minstens 500 jaar. Het begon met de VOC, de eerste multinational van Europa. Daarna kwam 400 jaar slavenhandel en kolonialisme. De Engelsen haalde o.a. India en Kenia leeg, wij Indonesië en Suriname, de Belgen plunderde Congo en toen die landen onafhankelijk werden haalden we de grondstoffen uit die landen voor onze industrie. De mensen uit die landen? Nee die willen we niet, of mondjesmaat. Het kapitalisme buit eerst de aarde uit en daarna de mensen. Klimaatverandering, degraderende bodems, armoede; het is een gevolg van een systeem wat we zelf opgebouwd hebben.

Dat betekent dus ook dat we het zelf af kunnen breken zoals o.a. Extinction Rebellion dat voortreffelijk doet en dat andere mensen een andere economie en samenleving op kunnen bouwen!

En dat gebeurt. In de Onderstroom; De mensen die werken aan een andere economie zoals wetenschappers die de donut-economie ontwikkelen (google maar eens op ‘Donut economie’), of de beweging voor een basisinkomen, of economen die pleiten voor verhoging van de vermogensbelasting, of boeren die betaald willen worden voor de publieke diensten die ze leveren of scholen die werken aan geweldloos onderwijs; de onderstroom is de ‘early majority’, de ‘vroege meerderheid’, zoals wijlen Marjan Minnesma van Urgenda dat zo treffend omschrijft in de inleiding van het boek Voorlevers van Jelleke de Nooy. Jelleke heeft een overzicht gemaakt van alle Onderstroom initiatieven in Nederland.

Jan Rotmans schrijft in zijn boek ‘Kanteltijd’: ‘Grote veranderingen ontstaan zelden van bovenaf met grote gebaren. Ze beginnen klein, van onderop en ontwikkelen zich sluipenderwijs. Bedenk dat alles wat nu groot is ooit klein begon. En dat alles wat we in het groot willen hebben al in het klein bestaat’.

Kies voor de onderstroom! Als 25% van de mensen zich kunnen ontworstelen aan het kapitalistische gedachtengoed en mee gaan doen aan alle initiatieven van de ‘Onderstroom’ dan komt de rest vanzelf. En we zijn dicht bij die 25%. Het moet ook wel; de problemen zijn zo urgent dat we de oplossing niet aan de machtshebbers over kunnen laten.

In Kenia is die onderstroom nog ruw en nog niet georganiseerd. Ze wordt ook onderdrukt maar Generatie Z pikt de armoede en uitbuiting niet meer. Iedereen in Kenia houdt zijn hart vast; men weet niet hoe de gevestigde orde zal gaan reageren op de demonstraties van Gen Z. Ze hopen dat de cutlasses thuisblijven. Maar ongetwijfeld zullen ze de straat overstromen en gaan vechten voor een betere toekomst. Gen Z zijn overlevers.

Mijn haardvuur is uit. Ik ga naar bed. Morgen de as opruimen en dit stukje opsturen. We zullen in ieder geval voor Denis en Mary zorgen dat ze elke dag voldoende kunnen eten.

Renkum.nieuws.nl richt zich op berichtgeving op lokaal niveau. De bezoekersaantallen blijven stijgen, wat onder andere goed is voor de zichtbaarheid van onze adverteerders. Wil jij je naamsbekendheid vergroten?

Wij denken graag met je mee om de reclame-euro zo optimaal mogelijk te besteden. Door lokaal te adverteren op Renkum Nieuws tegen een concurrerende prijs! Neem contact op met Dolf Verschuren via de telefoon: 06 – 4025 3846 of mail: [email protected].

De nieuwsredactie is te bereiken via [email protected].